Pinchas – פִּינְחָס

Możemy zgodzić się, że kobiety, które wyszły z Egiptu będą miały zakorzenione w swojej psychice poczucie niewolnictwa. Możemy uznać, że nawet te, które urodziły się już poza niewolą będą milczeć i poddadzą się prawu, które faworyzuje mężczyzn. Możemy postawić się na miejscu kobiet, które prowadzą życie we wnętrzu własnego namiotu, w bezpiecznej strefie, znają swoje miejsce w obozie i pozostają poza zasięgiem wzroku. Ale możemy także postawić się na miejscu córek Celofchada i z przerażeniem stwierdzić, że śmierć ojca nie jest tylko rodzinną tragedią. Że pięć młodych kobiet nie tylko straciły członka rodziny, ale także prawo do ziemi i własności. Pozostały z niczym. Możemy spierać się, czy w takiej sytuacji ich zachowanie pójście do samego Mojżesza i prośba o ratunek jest aktem odwagi, czy tylko czystym szaleństwem. Ale prawdą jest, że kiedy nie ma się już nic do stracenia łatwiej jest sięgnąć po nawet najbardziej radykalne środki.

Parę rozdziałów wcześniej za wstrzynanie buntu Korach i jego sprzymierzeńcy zostali ukarani i połknięci przez paszczę ziemi. Młode kobiety na pewno o tym słyszały, wieść szybko rozeszła się po obozie. Idąc do Mojżesza musiały niesłychanie się obawiać, publicznie nie zgadzały się z zapisanym prawem nie mogły wykluczyć, że podobna kara może spotkać także każdą z nich. Prowadzone przez siłę własnych przekonań dokonały niezwykłego prawnego precedensu. B_g sam kazał zmienić dla nich prawo.

Karaita nauczał, że te młode kobiety były mądrymi i sprawiedliwymi studentkami Tory. A swoją mądrość zademonstrowały poprzez podnoszenie swoich spraw w odpowiednim czasie.  Kiedy Mojżesz wykładał ludowi prawo dotyczące małżeństw lewirackich one zgrabnie odniosły swoja sytuację jako analogiczną do tego prawa.[Talmud Bava Batra 119b]

PYTANIA:

1. Dlaczego Bóg wybrał Jozuego aby ten był następnym przywódcą Izraela?

Balak – בָּלָק

„I podniósł Bileam oczy swoje, i zobaczył Israela rozłożonego według pokoleń swoich, i przyszełd nań duch B_ży: […] Jakże piękne namioty twoje Jakóbie, siedziby twoje Israelu!” (Bamidbar 24:3,5)

Rabin Jochanan interpretuje te słowa, mówiąc, że nie należy budować domu tak, aby drzwi wejściowe otwierały się naprzeciw drzwi sąsiada. Bileam kiedy spoglądał na rozstawione namioty Izraela  jego oczom ukazał się misterny plan urbanistyczny w  postaci namiotów rozstawionych tak, że wejście do jednego nie było naprzeciw wejścia do drugiego. Wszyscy członkowie narodu nie tylko wiedzieli jak ustawić się naokoło przybytku, ale wiedzieli też, by rozbijając namioty móc zapewnić sobie, swoim rodzinom, oraz swoim sąsiadom maksimum prywatności i spokoju. Dlatego Bileam stwierdził, że Izraelici są godni B_żej Opatrzności. [Talmud, Bava Batra 60a]

Pirke Avot naucza: „Dobre oko, skromność, łagodność – [to] uczniowie Awrahama, naszego Praojca. Złe oko, wyniosłość, zachłanność – [to] uczniowie złoczyńcy Bilama” (Pirke Avot 5,22) Co naprawdę oznacza „dobre oko”, czy jest to tylko hojność, wielkoduszność charakteryzująca Abrahama, czy może cos jeszcze? Może żeby zrozumieć ideę „dobrego oka” należy zacząć od zrozumienia, czym jest „złe oko”? Uczniowie Bileama znajdują się na przeciwnym biegunie do uczniów Abrahama, reprezentują skąpstwo i zazdrość w najgorszym znaczeniu. Chorobliwie nie są wstanie znieść wiedzy na temat tego co inni mają lub nie. (Rabin Yissocher Frand)

Dosłowne „nie zaglądaj do namiotu sąsiada swojego” jest wskazówką, aby nie kierować się tym co robi lub nie robi albo co posiada lub czego nie ma nasz sąsiad.

 

 

„I pobłogosławię błogosławiących tobie, a przeklinających cię, przeklnę.” (Genesis 12,3)

 

 

PYTANIA:

1. W Torze tylko dwa zwierzęta przemówiły „ludzkim glosem”. Jednym z nich był osioł Bileama. Jakie było drugie zwierzę ?

Chukat – חֻקַּת

„ Zatem podniósł Mojżesz rękę swoję, i uderzył w skałę buławą swą dwukrotnie – a wypłynęły wody obfite, i napił się zbór i dobytek jego. I rzekł Wiekuisty do Mojżesza i Ahrona: „Za to, żeście nie zawierzyli Mi, aby uświęcić Mnie w oczach synów Izraela, przeto nie zaprowadzicie zgromadzenia tego do ziemi, którą oddaję im!” (Bamidbar 20:11-12)

Rabin Ammi nauczał, że Tora umieszcza śmierć Miriam po rozdziale dotyczącym ofiary z czerwonej krowy nie bez powodu. Ponieważ tak jak zwierzę było warunkiem pojednania i dostąpienia błogosławieństwa, tak śmierć prorokini zapewnia przebłaganie za tych, którzy  pozostali na ziemi. [ Talmud, Moed Katan 28a]

Rabbin Jose, syn rabina Judy tłumaczył, że za sprawą zasług Mojżesza, Aarona, jak i Miriam B_g uczynił dla całego ludu Izraela trzy wielkie rzeczy. Za sprawą Miriam B_g towarzyszył swojemu ludowi w wędrówce po pustyni, poprzez zasługi Aarona B_g objawiał się w postaci obłoku, a ze względu na zasługi Mojżesza B_g zesłał mannę. Kiedy zmarła Miriam zabrakło wody na pustyni, kiedy zmarł Aaron obłok przestał pojawiać się nad Miszkanem,  natomiast kiedy zmarł Mojżesz lud przestał jeść mannę z nieba. [Talmud , Taanit 9a] Inny midrasz sugeruje, że lud Izraela nie smucił się wystarczająco po śmierci Miriam i dlatego B_g spowodował wyschnięcie „studni Miriam”.

Bamidbar Raba naucza, że Mojżesz uderzył w skałę raz, a skała stała się tylko wilgotna. Lud zaczął naśmiewać  się z Mojżesza, że jest to woda dla niemowląt odstawionych od piersi, które umieją ssać. Mojżesz stracił panowanie nad sobą i uderzył w skałe po raz drugi. [Bamidbar Raba 19:9] W następnym wersie czytamy , że B_g za zbyt małą wiarę nie pozwoli wejść Mojżeszowi i Aaronowi do ziemi obiecanej. Midrasz zadaje pytanie, dlaczego B_g postanawia ukarać Mojżesza dopiero teraz, przecież już kilka rozdziałów wcześniej przywódca spiera się z B_giem okazując małą wiarę w moc Wiekuistego ; „I rzekł Mojżesz: Sześćkroć sto tysięcy pieszych w ludzie, między którym przebywam, – a Ty powiadasz : dam im mięsa, że będą jadali cały miesiąc: […] I rzekł Wiekuisty do Mojżesza: „Azali ręka Wiekuistego za krótka?” (Bamidbar 11:21-23)  Midrasz wyjaśnia to za pomocą historii o królu i jego przyjacielu. Kiedy przyjaciel urągał królowi i wyśmiewał się z niego prywatnie, ten nie poczynił żadnych kroków, ale kiedy ten zakpił z władcy przy wszystkich poddanych i przy całym wojsku, król kazał go ściąć. Tak też B_g powiedział, że pierwszy przypadek, kiedy Mojżesz okazał się małej wiary, był sprawą tylko między nim, a B_giem. Natomiast za drugim razem, Mojżesz dał  po sobie poznać swoją wątpliwość przed całym zgromadzeniem. [Bamidbar Raba 19:10]

W parszy Lech Lecha Abraham wybiera mało żyzne pastwiska pokazując w ten sposób siłę swojej wiary, że B_g bez względu na jego wybór pobłogosławi nowe miejsce deszczem i wodą. Zaufanie w B_ską moc i opatrzność jest bardzo trudne, ale i bardzo potrzebne. Lud Izraela podążając przez pustynie powinien  zawierzyć własnemu B_gu, zwłaszcza, że ziemia do, której się udawali nie posiada zbyt wiele naturalnych źródeł wody. A ufność w to, że B_g potrafi, a „ Jego ręka nie jest za krótka” pomaga.

PYTANIA:

  1. Z jakich powodów lud Izraela został ukarany  plagą węży?

Korach – קֹרַח

I otworzyła ziemia paszczę swoję, i pochłonęła ich, i domy ich, i wszystkich ludzi Koracha i cały dobytek” (Bamidbar 16:32)

Można zadać proste pytanie, co skłoniło Koracha do przeciwstawienia się Mojżeszowi? Midrasz odpowiadam, że Korach miał bardzo przyziemny, rodzinny problem. Mojżesz powołał na naczelnika rodu Kehatha Elicafana, syna Uzyela ( Bamidbar 3:30). Natomiast Korach był synem starszego brata Uzyela – Izhara. Tym samym miał pretensje to przywództwa, które w jego mniemaniu jemu własnie się należało. Dlatego Korach postanowił zniszczyć nie tylko reputację Mojżesza, ale także jego samego jako przywódcę [Midrasz Tanhuma, Korach 1 ].
Księga Bamidbar wśród spiskowców wymienia także Ona, syna Reubena, ale wspomina o nim tylko raz. Abba Arikka (Rav) wyjaśnia, że odpowiedzialną za uratowanie Onego od pochłonięcia przez ziemię, jest jego żona. Kobieta wyjaśniła swojemu mężowi, że bez względu na to kto jest przywódcą, Mojżesz czy Korach, on zawsze pozostanie tylko uczniem. On odparł, że poprzysiągł pomóc Korachowi. Kobieta nie mogąc pozwolić na klęskę męża, upiła go winem, położyła w swoim namiocie, a sama usiadła przed wejściem i rozpuściła włosy. Tak aby każdy kto będzie przechodził, nie wołał jej męża, ale oddalił się od razu na widok nieskromnej kobiety. Gemara naucza, że „Każda mądra kobieta buduje swój dom”( Mishlei 14:1). [Tamlud, Traktat Sanchedrin 109b-110a]
Pirke Avot naucza, że otwarcie paszczy ziemi było jednym z dziesięciu cudów, jakie B_g stworzył w przeddzień Szabatu [Pirke Avot 5:6].
Korach jako swojej broni używał swoich ust, za pośrednictwem przemów namawiał innych do przyłączenia się do jego grupy. Jego mowa przysporzyła mu jednak więcej strat niż korzyści, nie rozumiał bowiem, że nie można przeciągać liny z B_giem. Jego główną bronią były usta i został on przez nie ukarany (dosłownie połknięty). Kto od miecza wojuje od miecza ginie.
Mędrcy mówią, że gdy ktoś bliski wplątuje się w kłopoty to zapewne pociągnie cię za sobą. A Ojcowie pouczają nas – „Oddal się od złego sąsiada: nie zaprzyjaźniaj się ze złym [człowiekiem]”. (Pikre Avot 1:7)

 

PYTANIE:

1. Co  Mojżesz powiedział na temat  prawdziwych powodów buntu Koracha?

Szlach-Lecha – שְׁלַח-לְךָ

„ I uspokajał Kaleb lud wzburzony na Mojżesza i rzekł: „Wnijść wnijdziemy, a zdobędziemy ją, bo podołać podołamy jej!” (Bamidbar 13,30)
W tym tygodniu, w Parszy Szelach czytamy o tym jak naród żydowski obawia się ziemi do której prowadzi ich Mojżesz. I zamiast skoncentrować się na praktyce podboju i emocjach związanych z osiągnięciem celu i końca podroży, zaczynają myśleć, że to wszystko, to całe wyjście z Egiptu nie było dobrym pomysłem. Oddaleni o kilka dni marszu od celu, zastygają w niepokoju. Paraliżuje ich strach przed niewiadomą, tym co na nich czeka. Z jednej strony nie można się im dziwić, to typowo ludzkie zachowanie – strach przed nieznanym. Z drugiej strony brak tu wiary i ufności, że ten sam B_g, który wywiódł ich z niewoli, pozwolił suchą nogą przejść przez Morze Trzcinowe, strzegł ich i karmił na pustyni, teraz pozwoli im zginąć.
Aby uspokoić nastroje całego ludu, zostają wysłani szpiedzy – po jednym z każdego pokolenia. 12 dzielnych mężczyzn idzie w nieznane, by jako pionierzy zbadać co takiego kryje ta obiecana kraina. Po powrocie ich zdania są nierówno podzielone. Dwóch z nich, uważa , że kraj jest mlekiem i miodem płynący, na dowód czego przynoszą wielkie kiście owoców. Reszta, wręcz odwrotnie – twierdzi, że kraj ten jest zamieszkały przez wielkoludy, które na pewno zaatakują, a Izraelici nie maja szans. Cały lud ogarnia panika. Rabin Shlomo Luntschitz przytacza midrasz mówiący, że pierwotnie B_g chciał jako szpiegów wysłać kobiety, gdyż w jego opinii kobiety powiedzą prawdę o wspaniałościach ziemi jaką zobaczą. Ale każe Mojżeszowi wysłać tych, którzy według jego wiedzy są odpowiedni, a ziemia będzie dla nich droga. Gdyby kobiety zostały wysłane i wróciły z prawdziwymi wiadomościami, naród nie dostałby lekcji, a to o naukę chodziło. (Shlomo Luntschitz, In the Image of God: A Feminist Commentary on the Torah, strona 353)
Rabbi Hanina bar Papa twierdzi, że szpiedzy nie tylko twierdzą, że wrogowie są silniejsi od ludu Izraela; „Nie możemy wnijść do ludu tego, gdyż silniejszym on od nas!”(Bamidbar 13,31), ale także silniejsi od samego B_ga; „…gdyż silniejszym on od Niego!”. I właśnie to kwestionowanie B_żej mocy jest jednym z powodów skazania na 40 letnią banicje i wędrówkę po pustyni (Talmud Sotah 35a). Natomiast Rabbi Jochanan w imieniu rabina Meira, powiedział, że szpiedzy najpierw powiedzieli prawdę o odwiedzonej krainie „ I opowiadali mu i rzekli: ”Przyszliśmy do ziemi, do którejś nas wysłał, i rzeczywiście płynie ona mlekiem i miodem, a oto owoce jej!” (Bamidbar 13,27), ale jak tylko skończyli to zdanie ich usta wypowiedziały kłamstwo: „Tylko, że silnym lud, zamieszkujący tę ziemię, miasta też warowne, wielkie bardzo” (Bamidbar 13,28). Rabin Jochanan uważa, że każde kłamstwo potrzebuje prawdziwego wprowadzenia, aby ostało wysłuchane do końca (Talmud Sotah 35a).
Rabbah bar Nachmani zwraca uwagę na fakt, iż Jehoszua próbował uspokajać lud, to ludzie dyskredytowali go za brak potomstwa. Dlatego Kaleb powziął inną taktykę i zapytał: „Czy to wszystko co Mojżesz dla nas zrobił?” a lud zamilkł, gdyż myślał, że syn Jefunny będzie mówił przeciwko Mojżeszowi. Ale on odparł: „On wyprowadził nas z Egiptu, rozdzielił wody morza, karmił manną na pustyni. Więc jeśli poprosi abyśmy ustawili drabinę, aby się wspiąć do nieba, to powinniśmy być posłuszni i to zrobić!” Następnie powiedział : „Wnijść wnijdziemy, a zdobędziemy ją, bo podołać podołamy jej!” (Bamidbar 13,30b).
Zawsze chodzi o perspektywę, tam gdzie jedna osoba nic nie widzi, inna dostrzega możliwości. Patrząc na twarz swojego sąsiada jedni widzą wroga, inni przyjaciela. Szpiedzy zostali wysłani aby nauczyć się o nie tylko swoich lękach, ale i możliwościach. Niektórzy nie tylko nie wierzyli w B_żą moc, ale i we własne możliwości.
PYTANIE:
1. B_g mówi, że każdy kto doświadczył Go dziesięciokrotnie, nie wejdzie do Ziemi Obiecanej. Wymień te przykłady.